Bodembacteriën Essentieel voor bodem en plant

Bacteriën zijn eencellige micro-organismen die voor hun voortbestaan afhankelijk zijn van organisch materiaal als koolstofbron en energievoorziening. Bodembacteriën worden daarom van nature het meest aangetroffen in de humusrijke toplaag van circa 25 cm. In de directe omgeving van de fijne opnamewortels van planten, de rhizosfeer, is het aanbod aan lichtverteerbare organische stof (afgestoten wortelcellen, afgescheiden suikers etc.) en daarmee de dichtheid van bacteriën het grootst. Ook de aanwezigheid van zuurstof, water, anorganische minerale elementen, pH en temperatuur spelen hierbij een rol.

Een halve liter gezonde grond kan wel 3 miljard bacteriën bevatten. Er zijn duizenden soorten bodembacteriën. Zij voeren vele belangrijke processen uit, die essentieel zijn voor het leven op onze planeet. Zij breken dode organische stoffen af, waardoor minerale nutriënten vrijkomen en weer beschikbaar zijn voor planten (nutriëntenkringloop), andere bacteriën zorgen voor reiniging van de grond en ze dragen bij aan een goede bodemstructuur.

Rhizobacteriën (wortelbacteriën) koloniseren de omgeving van de fijne wortels (rhizosfeer of wortelsfeer) waardoor deze fysiek worden beschermd. Ze hebben vele functies en specialisaties die bijdragen aan een gezonde plantengroei en bodemvruchtbaarheid.

Groeibevorderende bacteriën produceren een grote variëteit aan natuurlijke groeiregulatoren (auxine, gibbereline en cytokinine) die de conditie en groei van wortels stimuleren.

Stikstofbindende bacteriën leggen atmosferische stikstof vast en maken deze beschikbaar voor de plant. Planten kunnen zelf geen stikstof uit de lucht opnemen.

Fosfaatvrijmakende bacteriën vergroten de beschikbaarheid van fosfaat voor de plant. Sommige soorten produceren fosfatase, een enzym dat fosfaat vrijmaakt uit organische verbindingen. Andere soorten verhogen de oplosbaarheid van mineralisch gebonden fosfaat (rockfosfaat) door het afscheiden van organische zuren. Ook andere voor de plant essentiële minerale nutriënten en sporenelementen worden op die manier beter beschikbaar.

Antagonistische (ziektewerende) bacteriën en schimmels (b.v. Trichoderma) weren wortelziekten af door antibiotische stoffen, ruimte- en voedselcompetitie of (hyper)parasitisme.

De z.g. mycorrhizahelpers leven in de z.g. mycorrhizosfeer, de omgeving van gemycorrhiseerde wortels en scheiden daar stoffen af die de kolonisatie van het wortelstelsel met mycorrhizaschimmels bevorderen. Hoe dit precies in zijn werk gaat wordt nog niet geheel begrepen. Deze helperbacteriën zijn niet te vinden bij wortels zonder mycorrhizae.

Bodembacteriën zijn een belangrijk onderdeel van een complex systeem onder de grond, het z.g. bodemleven. Daarnaast zijn er nog vele andere bodemorganismen zoals schimmels, algen, nematoden, protozoën, wormen en geleedpotigen die allen een belangrijke bijdrage leveren aan de gezondheid van de bodem. Het gebruik van chemische middelen heeft in veel gevallen een negatief effect op de balans in de bodem met alle daaruit voortvloeiende problemen. Gezonde bodems geven betere groeiresultaten en een aanmerkelijk kleinere ziektedruk.