Wat is licht?

Licht is het voor het menselijk oog zichtbare gedeelte van elektromagnetische spectrum.

De meeste verlichtingsproducten (lampen) worden ontwikkeld voor toepassingen gericht op het menselijk oog. Voor deze doeleinden wordt de intensiteit van het zichtbare licht uitgedrukt in lux. Lux is een fotometrische eenheid die is gebaseerd op de gemiddelde gevoeligheid van het menselijk oog.

Deze gevoeligheid is het hoogst bij geel/groen (555 nm) en neemt af in de richting van de langere (rood) en kortere golflengten (blauw).

Licht voor onze planten

Planten hebben een geheel andere gevoeligheid voor lichtkleuren dan het menselijk oog. Voor plantengroei is het belangrijk om licht te definiëren als kleine lichtdeeltjes, ook wel fotonen of lichtquanten genoemd. De hoeveelheid energie die fotonen bevat, verschilt, afhankelijk van de golflengte (lichtkleur). Voor 1 watt energie, kunnen bijna twee keer zoveel rode fotonen worden geproduceerd als blauwe. Dit betekent dat, hoewel planten wel gebruikmaken van het rode en blauwe deel voor hun groei - of fotosynthese - ze het rode deel van het licht veel efficiënter gebruiken.

Kleurtemperatuur

Onder kleurtemperatuur verstaan we de mengverhouding van de kleuren ROOD, GROEN en BLAUW. Elke lichtsituatie heeft zijn eigen specifieke kleurtemperatuur. De kleurtemperatuur wordt uitgedrukt in graden Kelvin. Het vertegenwoordigt de kleur van het licht dat een bepaalde metaallegering bij een bepaalde temperatuur uit gaat zenden. Ook al heeft men hier te maken met de term kleurtemperatuur het zegt niets over de werkelijke temperatuur die er op dat moment op die plaats heerst. Het is een manier om heel precies de verschillende soorten kleuren en kleurschakeringen aan te geven.

Voor het groeiproces gebruiken we voornamelijk blauw licht wat de eigenschap heeft om de plant te richten, het aanmaken van bladgroei, en de plant te drukken(qua lengte groei). Voor het bloeiproces gebruiken we voornamelijk rood/oranje licht.

Het meten van licht (geschiktheid voor fotosynthese)

Deze verschillen in gevoeligheid kunnen worden weergegeven in een gemiddelde plantgevoeligheidscurve (zie boven). In tegenstelling tot wat algemeen wordt aangenomen, wordt plantengroei dus niet bepaald door lux of energie(watt), maar door het aantal fotonen uit het blauwe tot rode (400-700 nm) deel van het spectrum. Dit wordt groeilicht genoemd. Let wel dat de term "groeilicht" niets te maken heeft met de stadia van de plant(groei of bloei). Groeilicht is een benaming welke beide stadiums dekt.

Onderzoeken hebben aangetoond dat de mate van fotosynthese samenhangt met de hoeveelheid fotonen tussen 400 en 700 nm. Dit wordt de “Photosynthetic Photon Flux” (PPF) genoemd. Dit is de enige betrouwbare manier om te meten of een lichtbron geschikt is voor fotosynthese. Hoe hoger de PPF-waarde per watt, des te efficiënter de lichtbron is voor plantengroei.

Deze waarde wordt uitgedrukt in micromol fotonen per seconde (µmol/s). "Micromol" betekent een bepaald aantal lichtdeeltjes ook wel fotonen genoemd.

Tot zover de achtergrond van licht...

Welke lampen kan ik gebruiken bij het bloeien/groeien van mijn planten?

De soorten lampen die gebruikt worden voor groei/bloei zijn;

HPS Lampen

HPS staat voor Hogedruk Natrium lamp. Deze lampen bestaan uit een Ceramische ontladingsbuis gevuld met natrium-kwikamalgaam en xenon ontsteekgas omsloten in een heldere, buisvormige buitenballon glazen buitenballon. Deze lampen worden voornamelijk gebruikt in de bloeiperiode.

De meest bekende types die in onze canna branche worden gebruikt zijn o.a.

• Phillips Master SON-T PIA Plus 400/600W
• Phillips Master SON-T PIA Green Power 400W/600W
• Sylvania Lumalux 400W/600W
• G.E. Lucalox 400W/600W ?

Vanzelfsprekend zijn er ook nog andere merken/wattages maar aangezien deze nauwelijks voorkomen, in onze branche, zal ik deze ook niet behandelen.

Het verschil tussen een "normale" HPS lamp en de MASTER SON-T PIA Green Power is een verbeterde versie van de HPS die speciaal is aangepast aan de wensen in de tuinbouw. Dit betekend naast iets minder blauw (voor de groei, niet nodig in een kas want daar is voldoende blauw) meer groeilicht (rood) ook een gelijkmatige opbrengst van het gewas en een hogere lichtopbrengst (zie bovenstaande vergelijking).

HPI Lampen (Metaalhalogeenlampen)

Metaalhalogeenlampen bestaande uit kwartsontladingsbuis gevuld met hogedrukkwik en een 3-bands-mengsel van metaalhalogenen in een hardglazen omhulsel. Deze lampen worden voornamelijk gebruikt in de (voor)groeiperiode bv, stekken voorgroeien, moederplanten en langere voorgroei van planten.

Het meest bekende type die in onze canna branche wordt gebruikt is de Phillips Master HPI-T Plus 400W of 250W.

Inductielampen

De inductielamp is een bijzonder uitvoering van een fluorescentielamp. Door het ontbreken van elektroden, die bij de gewone fluorescentielampen de levensduur van ongeveer 10.000 uur bepalen, kunnen deze lampen een levensduur van meer dan 60.000 uur bereiken. Daar staat wel een zeer hoge aanschafprijs tegenover.

Voor een kweker bieden deze lampen aardig wat voordelen maar het kostenplaatje weerhoudt kwekend Nederland ervan om deze lamp te gaan gebruiken.

Spaarlampen

Eigenlijk is een spaarlamp een opgevouwen tl (tube Light) die in een normale lampfitting past. Bij een spaarlamp gaat stroom door een buis die gevuld is met kwikdamp. Als een elektron uit die stroom tegen een kwikatoom botst, kan het daarbij een ander elektron uit zijn baan stoten. Bij het terugvallen van deze aangeslagen toestand naar de grondtoestand komt energie vrij in vorm van ultraviolette straling. De ultraviolette straling is onzichtbaar. Aan de binnenkant van de glaswand van een spaarlamp zit er daarom een laagje poeder dat verschillende fluorescenties vertoont, en daarmee de UV straling omzet in de gewenste kleur(dmv kleuringen in het poeder).

Een naam die zeker onthouden moet worden is de metaalhalogenidelamp, dit is een verbeterde versie van de spaarlamp en zal in de toekomst zeker meer en meer gebruikt gaan worden.

De grote vraag bij spaarlampen blijft of de kosten opwegen tegen de bate, er kan succesvol mee gekweekt worden dat is mijns inziens al bewezen. Maar de efficiëntie blijft uit, om een vergelijkbaar resultaat te krijgen met bijvoorbeeld een 600w HPS lamp zal je minimaal 3 spaarlampen (van 200w moeten ophangen). Dat grapje kost je dus al gauw 300 tot 375 euro aan spaarlampen terwijl je voor max. 75 euri klaar bent met een HPS lamp. Zeker met het risico's (opgerold worden) van het kweken zie ik de voordelen niet opwegen tegen de nadelen (kosten

TL

Zie TL voor meer info

Veel gestelde vragen

Hoe kan ik het beste de lampen schoonmaken?

De ballon van de lamp vervuilt tijdens de levensduur door vocht en stof uit de omgeving waardoor de lichtopbrengst kan afnemen. Het is daarom aan te raden één maal per jaar de lampen (en reflectoren) te reinigen. Als de spanning van de installatie af is kunnen de lampen gereinigd worden met een doek natgemaakt in een sopje van warm water en groene zeep. Zorg ervoor dat er geen water in de fitting komt. Lampen nooit reinigen als ze branden, de lamp kan dan uit elkaar spatten door het temperatuurverschil tussen de ballon en het water. Kalkaanslag kan verwijderd worden met een doek natgemaakt in water met een scheut azijn.

Warmte berekenen?

Een deel van de energie van een verlichtingsinstallatie wordt omgezet in licht, echter een belangrijk deel ook in warmte. Gerekend moet worden dat elke 1000 lux de omgevingstemperatuur met ongeveer 0,75°C zal doen toenemen.

Na hoeveel uur moet ik mijn lampen vervangen?

• HPS : 8000 tot 10.000 uur
• HPI : 8000 tot 10.000 uur
• Inductielampen : +/-60.000 uur
• Spaarlampen : 6000 tot 8000 uur
• TL : +/- 10.000 uur

Kan je kweken onder een gewone lamp of spaarlamp?

Nee, lichtsterkte (aantal lumen) en kleur is onvoldoende.

Kan je kweken onder een zonnebank?

Behalve dat dit erg prijzig zal zijn, nee.

Kan je kweken onder een broedlamp?

Nee, deze geeft warmte, geen licht.

Kan je kweken onder halogeen?

Nee (al zijn er bij die het doen), deze geeft teveel warmte af, te weinig lumen en het verkeerde spectrum (wel beter dan de gewone lampen)

Kan je kweken onder straatlantaarns?

Nee, dit zijn wel natriumlampen, maar meestal lage druk en geven een te eenzijdig soort licht

Kan je kweken onder TL?

Ja, kan wel maar dan met name voor de groei, beter niet voor bloei. lichtkleuren 11 (daylight), 21 (coowhite), 31, 33 (coolwhite), 82 (warmwit, bloei) en er zullen meerdere kleurcodes zijn geschikt, dit zijn meest gebruikte. Je hebt in TL-buizen verschillende lengtes:

• 59cm => 18W
• 90cm => 30W
• 120cm => 36W
• 150cm => 58W (circa 5200 lumen)

(combinaties 1:2 warm/koelwit schijnen beter te werken) Bij TL raadzaam om afstand lamp-plant 5, max 10 cm te houden.

Waar kan je het best onder kweken?

Wit licht bevordert gezonde groei; geel licht is belangrijk voor de bloeifase. TL-buizen kunnen worden gebruikt als witte lichtbron voor geel licht zijn er de Natrium-hogedruklampen TL wordt voor de bloei altijd afgeraden, het lukt wel (met juiste kleurcode) maar opbrengst zal lager zijn Dus groei: natrium of tl, bloei voorkeur natruim

Hoeveel uur licht hebben de planten nodig?

18 uur licht per 24 uur tijdens de groeifase. 12 uur licht per 24 uur in de bloeifase. Deze periodes moeten aaneengesloten zijn !

Hoe lang je stekken in groeifase?

meest voorkomend is 1 week op 18 uur licht, dit kan korter als je planten kleiner wil houden, toch minimaal 3 dagen (plantje moet zich kunnen "zetten"). Langer kan ook, worden planten groter en voller, moet je echter wel ruimte voor hebben (voorbeeld is moederplant, die blijft onder 18 uur licht)

Hoeveel lumen (lichtsterkte) geeft een natriumlamp?

• 150 Watt -> 14500 Lumen, ? (wel zeldzaam)
• 250 Watt -> 31000 Lumen, effectief oppervlakte 0,5 m2
• 400 Watt -> 55000 Lumen, effectief oppervlakte 0,7 m2
• 600 Watt -> 98000 Lumen, effectief oppervlakte 1,2 m2
• 1000 Watt -> 115000 Lumen, effectief oppervlakte 1,7 m2

Afstand tussen lamp en plant?

• 250 Watt: minimaal 20cm
• 400 Watt: minimaal 40 cm
• 600 Watt: minimaal 50 cm
• 1000 Watt: minimaal 90 cm

Gebruik je extra koeling (luchtgekoelde kappen, watergekoelde lampen, extra pc-fannetjes onder je bulb) dan kun je ze lager hangen. TL tussen 5-10 cm.

Wanneer kan je je lamp(en) het best laten branden?

Aan te raden is om dit 's nachts te doen, meestal van 23.00 u - 11.00 u. Heeft niet alleen als voordeel dat je dan goedkope stroom hebt. Je bent ook aanwezig voor het geval er iets met de lamp gebeurd. En 's nachts daalt de temperatuur, dit vang je dus op met deze uren licht. Kan ook van 19.00-7.00 u ivm werktijden energiebedrijf ed, met het oog op mogelijk onverwacht bezoek.